Οι «Μάχες των Ελλήνων» στην καρδιά της Τεργέστης

105

Έργα τέχνης και αντικείμενα με θέμα την Ελλάδα και την Επανάσταση γεμίζουν τον χώρο στην καρδιά μιας ευρωπαϊκής πόλης που συνδέεται με τον ελληνισμό σε κάθε γωνιά της.

Μια πρωτοβουλία του Ελληνικού Γενικού Προξενείου της Τεργέστης,  η έκθεση ‘Les Combats des Grecs’ – Papiers Peints, Φιλελληνικός διάκοσμος σε αρχοντικά της Ιταλίας’ γίνεται για να σηματοδοτήσει τους ισχυρούς δεσμούς και το ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο αναπτύχθηκε το κίνημα του ιταλικού Φιλελληνισμού. Στον χώρο δεσπόζει η σχεδόν πλήρης σειρά της χάρτινης επένδυσης τοίχου με τίτλο Οι Μάχες των Ελλήνων, ένα πανοραμικό αφιερωμένο στην Επανάσταση, που αποτυπώνει σκηνές από τον ελληνικό αγώνα για ανεξαρτησία.

Αυτές oι χάρτινες επενδύσεις τοίχου ήταν, τον 19ο αιώνα, μια από τις πιο δημοφιλείς διακοσμητικές τέχνες. Δεκάδες σειρές, με απεικονίσεις κάθε λογής κόσμησαν τα μεγάλα αστικά σπίτια της Ευρώπης. Χάρτινα πανοράμικα που αποτύπωσαν τα μεγάλα θέματα και οι κοινωνικοπολιτικές αλλαγές που σάρωναν την Ευρώπη και τον κόσμο εκείνη την περίοδο. 

Το Les Combats des Grecs κυκλοφόρησε, ήδη από το 1828, από την διάσημη βιομηχανία του είδους, Jean Zuber & Cie , με έδρα την Αλσατία. Η διαφορετική θεματική αποτέλεσε μια από τις πρώτες απόπειρες της Ζυμπέρ να αποτυπώσει σκηνές δράσης και μάχης. Ήταν η πρώτη φορά, που η επιτυχημένη βιομηχανία πρότεινε στην πελατεία της ένα σύγχρονο θέμα με έντονες πολιτικές προεκτάσεις, που απέχει πολύ από τις κλασικές, ρομαντικές τοπιογραφίες που κατέκλυζαν τότε την αγορά. Ειδικά για την ανάπτυξη του θέματος «οι Μάχες των Ελλήνων», η βιομηχανία αναβάθμισε την τεχνολογία παραγωγής και εκτύπωσης, εισάγοντας καινοτομίες που μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στις περίπλοκες εικαστικές αναπαραστάσεις.Η έκθεση Les Combats des Grecs’ – Papiers Peints, Φιλελληνικός διάκοσμος σε αρχοντικά της Ιταλίας’ παρουσιάζεται από το Ελληνικό Γενικό Προξενείο της Τεργέστης

Περισσότερα για την επένδυση τοίχου μαθαίνουμε στη δίγλωσση έκδοση στα ιταλικά και τα ελληνικά- που εξέδωσε το Μουσείο Μπενάκη, με αφορμή την έκθεση στην Τεργέστη. Υπό τον συντονισμό της συμβούλου Τέχνης, Ολυμπίας Παππά, που επιμελήθηκε και την έκθεση, ο τόμος συγκεντρώνει πρωτότυπα κείμενα των Όλγα Κατσιαρδή- Hering (ιστορικός), Αφροδίτη Κούρια (ιστορικός τέχνης), Bernard Jacqué (ιστορικός τέχνης-ιδρυτής του Μουσείου της Χάρτινης Επένδυσης Τοίχου, Rixheim) και Nathalie Ravanel (συντηρήτρια έργων τέχνης σε χαρτί).

Ξεφυλλίζοντας την έκδοση, μαθαίνουμε ότι η κυκλοφορία της πανοραμικής χάρτινης επένδυσης τοίχου συνοδεύτηκε από το ανάλογο διαφημιστικό υλικό, με στόχο τις υψηλές πωλήσεις. Η προώθηση της σειράς περιλάμβανε διαφημιστικές λιθογραφίες και φυλλάδιο, στο οποίο ο σχεδιαστής επισημαίνει ότι «χρειάστηκε επίσης να εφεύρουμε νέες συσκευές και διαδικασίες, ώστε να απεικονίσουμε με ικανοποιητικό τρόπο τις σκηνές στη θάλασσα, τις πυρκαγιές, τις εκρήξεις πυροβόλων όπλων κ.λπ.…Σκηνές τις οποίες ήταν αδύνατο να απεικονίσουμε ικανοποιητικά ως τώρα σε μια χάρτινη επένδυση τοίχου και που η επιτυχία τους μπορεί να συγκριθεί με την πινελιά του πιο έμπειρου και ταλαντούχου ζωγράφου».

Ποιος ήταν ο λόγος που οδήγησε τον Jean Zuber να προχωρήσει σε μια τέτοια επένδυση; Δυστυχώς το αρχείο αλληλογραφίας της επιχείρησης, που παραμένει ενεργή έως και σήμερα,  για το χρονικό διάστημα 1821-1845, δεν έχει διασωθεί για να ξέρουμε πώς προέκυψε ένα τόσο ελληνοκεντρικό θέμα. Παρ’ όλα αυτά, το πλαίσιο της εποχής μας βοηθάει να καταλάβουμε πώς έγινε η επιλογή. Το κίνημα του Φιλελληνισμού είχε σημαντική απήχηση στους κόλπους της αστικής τάξης της Αλσατικής Μιλούζ. Ο Jean Zuber-Karth, γιος και συνεργάτης του βιομηχάνου Zuber, είχε ιδρύσει την τοπική φιλελληνική επιτροπή το 1826 και την διηύθυνε ως τη διάλυσή της, στις αρχές του1829. Από την έναρξη της Επανάστασης, στην Ευρώπη, τα θέματα φιλελληνικού ενδιαφέροντος έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλή στην Τέχνη και τη διακόσμηση. Οι ιστορικοί επιμένουν ότι η επιλογή ενός θέματος φιλελληνικού ενδιαφέροντος στο πρώτο μισό του 1827 δεν πρέπει να μας φαίνεται τολμηρή.

Δεν παύει όμως να μας συγκινεί όσο και η θέση που βρήκαν «Οι Μάχες των Ελλήνων» στα μεγάλα σπίτια της Ιταλίας. Το αντίτυπο που παρουσιάζεται στην έκθεση, αποτελεί μια από τις τρεις αυθεντικές σειρές που διασώζονται μέχρι σήμερα σε ιδιωτικές συλλογές, στη βόρεια Ιταλία. Μια περιοχή όπου, τον 19ο αιώνα, οι γαλλικές χάρτινες επενδύσεις τοίχου όσο και τα φιλελληνικά θέματα ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή στην τέχνη διακόσμησης των αρχοντικών (palazzi).Κέντρο της οροφής της Αίθουσας των Μαχών των Ελλήνων

Όπως συγκινητική είναι και η πρόσληψη της έκθεσης από την εναπομείνασα ελληνική κοινότητα της Τεργέστης, πόλης όπου το 1830 ιδρύθηκε το πρώτο Προξενείο της νεότερης Ελλάδας. Μια πόλη όπου η επαφή με το ελληνικό πνεύμα ήταν έντονη και στα προεπαναστατικά χρόνια, όταν οι Ελληνικές Κοινότητες στην Ιταλία ανέπτυσσαν έντονη δραστηριότητα τόσο πολιτική όσο και εμπορική και πολιτιστική. Εκεί ο ιταλικός Φιλελληνισμός εκφράστηκε με πολλούς τρόπους και αναδείχθηκε μέσα από την τέχνη και τα Μέσα της εποχής. Εφημερίδες, βιβλία, πίνακες, καθημερινά αντικείμενα, παραστάσεις μιλούσαν στην Ιταλία για τις Μάχες που έδιναν οι Ελληνες για ανεξαρτησία. Μια υπόμνηση σε αυτό το δυναμικό πνεύμα δίνεται αυτές τις ημέρες, στην έκθεση για τις «Μάχες των Ελλήνων» στο κέντρο της ιδιαίτερης αυτής πόλης.

Με πληροφορίες απο Lifo και ΑΠΕ-ΜΠΕ